नेपाल पशु चिकित्सा संघको प्रारम्भिक स्थलगत अध्ययनअनुसार नुवाकोटमा मात्रै करिब १० हजारदेखि १५ हजारसम्म बंगुर तथा बँदेल, १ लाख ५० हजार व्यावसायिक कुखुरा र करिब ५ सय भैँसी बाढीमा बगेका वा मरेका छन्। संघले भदौ १७ गते गरेको प्रारम्भिक अध्ययनका आधारमा उक्त तथ्यांक सार्वजनिक गरेको हो।
तर पशु सेवा विभागको प्रारम्भिक तथ्यांकसँग यी विवरण पूर्ण रूपमा मिल्दैनन्। विभागको प्रारम्भिक विवरणमा नुवाकोटमा १ हजार २ सय ७८ गाई–भैँसी, २ हजार बाख्रा, १ लाख २० हजार ९ सय १३ कुखुरा र १ हजार ५ सय बंगुर मरेको उल्लेख छ। यसले बाढीपछिको पशुधन क्षतिको यकिन विवरण संकलन गर्न अझै बाँकी रहेको देखाउँछ।
-(1)2026-06-12-12-06-45.png)
2026-06-12-01-06-18.gif)
2026-06-12-01-06-02.gif)
पशु सेवा विभागका महानिर्देशक डा. उमेश दाहालले बाढीमा मरेका पशुपन्छीलाई जथाभावी फाल्दा संक्रामक रोग फैलिन सक्ने जोखिम रहेको बताएका छन्। उनका अनुसार मृत पशुको व्यवस्थापन गर्दा खानेपानीका स्रोत, बस्ती, विद्यालय तथा सार्वजनिक स्थानबाट टाढा सुरक्षित स्थान छनोट गर्नुपर्छ।
बाढीपछि यही जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै कृषि, वन तथा पर्यावरणमन्त्री गीता चौधरीले पशु सेवा विभागलाई तत्काल रोग रोकथाम तथा नियन्त्रणका उपाय अघि बढाउन निर्देशन दिएकी छन्। बाढीका कारण पशुचौपायामा रोग फैलिन सक्ने सम्भावनालाई मध्यनजर गर्दै मन्त्रालयले पशु स्वास्थ्यलाई पनि विपद् व्यवस्थापनकै महत्वपूर्ण हिस्सा मानेको छ।
विभागले रसुवा र नुवाकोटमा पशु चिकित्सकसहितका प्राविधिक टोली परिचालन गरेको छ। टोलीले घाइते पशुको उपचार, उद्धार, मृत पशुको सुरक्षित व्यवस्थापन र सम्भावित रोग नियन्त्रणमा स्थानीय तह तथा सुरक्षा निकायसँग समन्वय गरिरहेको छ।
बाढीले नुवाकोटको त्रिशूलीस्थित सरकारी माछा अनुसन्धान केन्द्रमा समेत ठूलो क्षति पुर्याएको छ। केन्द्रका करिब १ सय वटा पोखरीमा रहेका २६ हजार ५ सय ८९ माछा तथा अनुसन्धानका लागि राखिएको ६ सय ८८ किलो माछा बाढीले नष्ट गरेको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक भएको छ।
सरकारी माछा अनुसन्धान केन्द्रका कर्मचारीसमेत बाढीका कारण प्रभावित भएका थिए। केन्द्र त्रिशूलीमा चिसो तथा तातो पानीका माछामा अनुसन्धान, माछाको रोग पहिचान, पानीको गुणस्तर परीक्षण तथा मत्स्य प्रविधिसम्बन्धी काम हुँदै आएको थियो।
बाढीपछि पशु तथा पन्छी उद्धारमा सुरक्षाकर्मीसमेत परिचालित छन्। नेपाल प्रहरीले राहत, उद्धार र शव व्यवस्थापनका लागि विभिन्न टोली परिचालन गरेको जनाएको छ। सशस्त्र प्रहरीले रसुवा र नुवाकोटमा विशेष उद्धार टोली, ड्रोन, तालिमप्राप्त कुकुर तथा अन्य प्राविधिक जनशक्ति परिचालन गरेको छ।
बाढीले खोर र गोठ बगाएपछि कतिपय पशुपन्छी मालिकविहीन अवस्थामा छाडिएका छन्। उद्धारका क्रममा भेटिएका कुखुरा, बाख्रा, गाईभैँसीलगायतका जीवित पशुको तत्काल उपचार, सुरक्षित स्थानमा व्यवस्थापन र दाना–पानीको व्यवस्था अहिले अर्को चुनौती बनेको छ।
पशुपन्छीको मृत्यु तत्काल देखिने क्षति भए पनि यसको असर किसानको आम्दानीमा लामो समयसम्म पर्ने देखिन्छ। एउटा कुखुरा वा बंगुर मात्र नष्ट भएको होइन, त्यसमा लागेको दाना, औषधि, खोर, श्रम र प्रजनन क्षमतासहितको लगानीसमेत एकैपटक समाप्त भएको छ।
त्यसैले बाढीपछिको राहतलाई मानिसका लागि खाद्यान्न वितरणमा मात्र सीमित नगरी पशुपन्छीका लागि दाना, पानी, औषधि, अस्थायी गोठ, पशु चिकित्सकीय सेवा र मृत पशुको वैज्ञानिक व्यवस्थापनलाई पनि प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिएको छ।
सरकारले अब क्षतिको वास्तविक विवरण वडा र पालिकास्तरबाट संकलन गरी किसानअनुसार अभिलेख तयार गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। त्यसका आधारमा तत्काल राहतसँगै पुनः पशुपालन सुरु गर्न अनुदान, सहुलियत कर्जा, बीमा दाबी र पुनर्स्थापना कार्यक्रम ल्याउन सके मात्रै बाढीबाट विस्थापित किसानलाई पुनः व्यवसायमा फर्काउन सकिनेछ।
रसुवा–नुवाकोटको बाढीले एउटा गम्भीर प्रश्न पनि उठाएको छ—विपद् व्यवस्थापनमा पशुधनलाई अझै पनि मानिसपछिको विषयका रूपमा मात्रै हेरिने हो कि किसानको सम्पत्तिका रूपमा पनि संरक्षण गरिने हो? यसपटकको क्षतिले पशुपन्छी उद्धार र पशु स्वास्थ्यलाई विपद् पूर्वतयारीकै योजनामा समेट्नुपर्ने आवश्यकता स्पष्ट पारेको छ।
-(1)2026-06-12-01-06-47.png)
प्रतिक्रिया थप्नुहोस्